علی میرسپاسی| جنگ آینه‌ای در برابر ایران
پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی- علی میرسپاسی رئیس مرکز مطالعات ایران‌شناسی دانشگاه نیویورک: ایران دوره جنگ به شکلی ادامه همان جامعه پیش از وقوع جنگ است؛ بنابراین جنگ یک گسست ساختاری در کشور نیست. اما جنگ برخی از جنبه‌های زندگی و جامعه را برجسته‌تر می‌کند. شاید بهترین شکلی که من می‌توانم این تغییر و تحول را که یک جامعه در دوره بحران بزرگی مثل جنگ تجربه می‌کند اینگونه بگویم که: جنگ ایران ما را مانند آینه‌ای -بسیار روشن‌تر از دوره پیش از جنگ- در مقابل ما قرار می‌دهد. یا شاید بشود گفت آنچه که در جامعه پیش از جنگ وجود داشته ولی کمرنگ و پنهان مانده؛ جنگ این را روشن در مقابل ما نگه می‌دارد.
اگر این روایت را قبول کنیم. باید بگوییم با وجود اینکه شکی نیست که جنگ اخیر، تجاوز اسرائیل و آمریکا علیه ایران بود؛ ولی لزوما نمی‌خواهم بگویم که کاری اینکه این جنگ کرد این بود که یک حادثه بیرون از جامعه ایران اتفاق افتاد. گرچه این بخش مهمی از این پدیده جنگ هست ولی می‌خواهم بگویم چگونه جنگ تبدیل به لحظه‌ای شد که جامعه ایران خودش را بی‌پرده‌تر ببیند.
در این رابطه بحث من این هست که جنگ هر چند که یک پدیده غیر مترقبه است – هر چند برخی پیش‌بینی می‌کردند – ولی در تاریخ کشور‌ها لااقل در این ۱۰۰ تا ۱۵۰ سال اخیر انتظار نداریم که در یک فاصله شش ماهه‌ای در یک سال جنگ اتفاق بیفتد. جنگ همیشه یک پدیده استثنائی و غیرمترقبه هست، اما جنگ یک پدیده افشاگرانه است. جنگ امر پنهان را در جامعه افشا می‌کند.
در این رابطه دو نکته قابل طرح است:
یکی اینکه زخم‌های جامعه بسیار بسیار بسیار روشن‌تر و بی‌پرده‌تر دیده شد. شاید در چندین سال گذشته یک جامعه زخمی بودیم که پیامد این زخم‌ها این بود که دچار نوعی استیصال ملی بودیم. بی‌اعتمادی شدید، عدم وجود همبستگی ملی و بی‌رحمی زبانی می‌دیدیم. جامعه‌ای که دچار ترس بوده و پیش از جنگ هم حتی در خیال این بود که نجات در بیرون از این جامعه است. کاری که جنگ کرد تمام اینها را روشن‌تر، برجسته‌تر و با قوت و قدرت بیشتری در مقابل چشمان ما قرار داد.
ولی جنگ ارزش‌های جامعه را که شاید پیش از جنگ آنقدر‌ها دیده نمی‌شدند برجسته کرد. ارزش‌هایی که در همین جامعه زخمی وجود دارد. یعنی نشان داد که میلیون‌ها ایرانی همدل هستند، از یکدیگر مراقبت می‌کنند، در فکر و کار دفاع از زندگی یکدیگرند، نشان داد که بسیاری از ایرانیان در فکر یکدیگرند؛ بنابراین شاید تصور ما از اینکه «ایران چیست؟» اهمیت زیادی پیدا می‌کند. از این جهت که با توجه به تصورات مختلفی که ما از ایران داریم، رابطه ما را با این دو بارزه خاص ایران یعنی زخم‌ها و ارزش‌ها نشان می‌دهد. در دوره جنگ میهن دیگر یک واژه نیست، حتی دیگر یک پدیده حقوقی هم نیست. ولی در دوره جنگ برخی ایران را فقط یک ایده دیدند. اگر ما ایران را فقط به عنوان یک نام باشکوهی مثل ایران فرهنگی یا ایران تاریخی یعنی فقط ایران را با گذشته‌اش در دوره جنگ تصور کنیم یا حتی در رابطه با ایران باشکوه موعود در آینده به تصور دربیاوریم؛ آن وقت می‌توانیم جنگ را قابل تصور و حتی توجیه کنیم. چراکه این نوع تصور کردن ایران، باعث می‌شود ما ایران اکنون را فراموش کنیم.
برگرفته از: سخنان ضبط شده علی میرسپاسی در رویداد «امر ملی و جنگ» در دانشگاه شهید بهشتی
بخش دیدگاه محملی برای انعکاس نظرات اهل قلم، پژوهشگران و دانشگاهیان است تا آرای پژوهشی جدید خود را در دسترس علاقمندان به تاریخ و فرهنگ ایران معاصر و تحولات انقلاب اسلامی قرار دهند؛ لذا ضمن سلب مسئولیت نسبت به محتوا و رویکرد علمی پژوهشگران، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پذیرای تمام جستارها، یادداشت‌ها و پژوهش‌هایی است که در باب تاریخ و سیاست ایران معاصر تدوین و نگاشته شده، و آن را در اختیار دیگر علاقمندان این حوزه قرار خواهد داد
